مارک پرایس چیست؟ تفاوت Mark Price و Index Price در معاملات کریپتو

مارک پرایس (Mark Price) چیست؟

مارک پرایس یا Mark Price قیمتی است که صرافی برای مشخص کردن ارزش منصفانه یک قرارداد فیوچرز از آن استفاده می‌کند. این قیمت الزاما با آخرین قیمتی که روی چارت می‌بینید یکی نیست و ممکن است کمی بالاتر یا پایین‌تر باشد.

قیمت آخرین معامله ممکن است در چند ثانیه به‌خاطر یک سفارش بزرگ، کم شدن نقدشوندگی یا نوسان شدید بازار جابه‌جا شود. اگر صرافی فقط از همین قیمت استفاده کند، ممکن است بعضی پوزیشن‌ها به‌خاطر یک حرکت کوتاه و غیرعادی لیکویید شوند. Mark Price برای کم کردن همین مشکل استفاده می‌شود.

برای محاسبه مارک پرایس معمولا Index Price و اطلاعات مربوط به بازار قرارداد در نظر گرفته می‌شوند. به همین دلیل این قیمت بیشتر قرار است ارزش واقعی‌تر قرارداد را نشان دهد، نه فقط آخرین معامله.

چرا صرافی‌ها از Mark Price استفاده می‌کنند؟

مهم‌ترین کاربرد Mark Price در مدیریت ریسک معاملات فیوچرز است. در بسیاری از صرافی‌ها، از جمله Binance و Bybit، رسیدن Mark Price به قیمت لیکوییدیشن می‌تواند باعث بسته شدن پوزیشن شود. به همین دلیل ممکن است Last Price روی چارت هنوز به قیمت لیکوییدیشن نرسیده باشد، اما Mark Price به آن سطح رسیده باشد.

پس در معاملات فیوچرز، فقط نگاه کردن به قیمت روی چارت کافی نیست؛ فاصله Mark Price تا قیمت لیکوییدیشن هم مهم است.

Index Price چیست؟

ایندکس پرایس یا Index Price یک قیمت مرجع است که از ترکیب قیمت یک دارایی در چند بازار اسپات معتبر به‌دست می‌آید. هدف این است که صرافی فقط به قیمت همان بازار خودش وابسته نباشد و تصویر دقیق‌تری از قیمت دارایی داشته باشد.

مثلا اگر قیمت بیت‌کوین در چند صرافی بزرگ کمی با هم فرق داشته باشد، Index Price با استفاده از قیمت همین بازارها ساخته می‌شود. بعضی صرافی‌ها برای هر بازار وزن مشخصی در نظر می‌گیرند و اگر یکی از منابع قیمت غیرعادی داشته باشد، ممکن است آن را به طور موقت از محاسبه خارج کنند.

قیمت‌های Index Price از کجا می‌آیند؟

منابع Index Price معمولا بازارهای اسپات بزرگ و نقدشونده هستند. ترکیب این بازارها در هر صرافی می‌تواند متفاوت باشد، پس روش محاسبه هم همیشه یکسان نیست.

Index Price و Mark Price یکی نیستند. Index Price قیمت مرجع بازار است، اما Mark Price با کمک این قیمت و اطلاعات مربوط به قرارداد فیوچرز محاسبه می‌شود.

Last Price چیست؟

لست پرایس یا Last Price همان قیمتی است که آخرین معامله واقعی در بازار فیوچرز با آن انجام شده است. یعنی اگر آخرین خرید یا فروش بیت‌کوین در یک قرارداد روی قیمت 100 هزار دلار انجام شود، Last Price همان 100 هزار دلار خواهد بود.

این قیمت معمولا همان چیزی است که بیشتر روی چارت می‌بینید و با انجام هر معامله جدید تغییر می‌کند. به همین دلیل ممکن است در زمان نوسان شدید، خیلی سریع بالا و پایین شود.

Last Price برای دیدن قیمت لحظه‌ای بازار و بررسی حرکت چارت مهم است، اما همیشه معیار اصلی لیکوییدیشن نیست. ممکن است Last Price به‌صورت لحظه‌ای جهش یا افت کند، در حالی که Mark Price تغییر کمتری بکند. همین تفاوت یکی از دلایل اصلی استفاده صرافی‌ها از Mark Price در سیستم مدیریت ریسک است.

تفاوت Mark Price، Index Price و Last Price

تفاوت اصلی این سه قیمت در این است که هرکدام بخش متفاوتی از بازار را نشان می‌دهند. Last Price قیمت آخرین معامله در بازار فیوچرز است، Index Price از قیمت بازارهای اسپات مرجع ساخته می‌شود و Mark Price قیمتی است که صرافی برای سنجش منصفانه‌تر ارزش قرارداد و مدیریت ریسک استفاده می‌کند.

اگر ساده‌تر نگاه کنیم، Last Price رفتار لحظه‌ای معامله‌گران را نشان می‌دهد، Index Price تصویر کلی‌تری از قیمت دارایی در بازار اسپات را نشان می‌دهد و Mark Price عددی است که صرافی برای کاهش اثر نوسان‌های کوتاه و غیرعادی روی لیکوییدیشن به آن تکیه می‌کند.

یک مثال ساده

مثلا فرض کنید Last Price بیت‌کوین 99,700 دلار، Index Price برابر 100,020 دلار و Mark Price برابر 100,000 دلار باشد. این اختلاف لزوما عجیب نیست. ممکن است آخرین معامله در بازار فیوچرز کمی پایین‌تر انجام شده باشد، در حالی که قیمت مرجع بازار و ارزش منصفانه قرارداد هنوز نزدیک 100 هزار دلار هستند.

پس این سه عدد را نباید جای هم استفاده کرد. برای دیدن آخرین معامله به Last Price نگاه می‌کنید، برای بررسی قیمت مرجع بازار از Index Price  استفاده می‌کنیم و برای سنجش بهتر ریسک لیکوییدیشن Mark Price را بررسی می‌کنیم.

Mark Price چگونه محاسبه می‌شود؟

مارک پرایس یک فرمول ثابت و یکسان در همه صرافی‌ها ندارد. هر صرافی با توجه به نوع قرارداد و سیستم مدیریت ریسک خودش، روش مشخصی برای محاسبه آن دارد. با این حال، در بیشتر پلتفرم‌ها Index Price پایه اصلی محاسبه است و بعد اطلاعات مربوط به بازار قرارداد در نظر گرفته می‌شود.

یکی از این اطلاعات، Basis است؛ یعنی اختلاف بین قیمت قرارداد فیوچرز و قیمت شاخص. بعضی صرافی‌ها برای اینکه یک نوسان لحظه‌ای روی Mark Price اثر زیادی نگذارد، از میانگین متحرک این اختلاف استفاده می‌کنند. به همین دلیل مارک پرایس معمولا نرم‌تر از Last Price حرکت می‌کند و با هر معامله کوچک بالا و پایین نمی‌شود.

برای مثال، OKX برای قراردادهای فیوچرز و پرپچوال از Index Price و میانگین متحرک Basis استفاده می‌کند. Bybit و Binance هم بسته به نوع قرارداد، از ترکیبی از Index Price، اطلاعات بازار قرارداد و گاهی داده‌های مربوط به Funding استفاده می‌کنند.

ارتباط Funding Rate و Basis با Mark Price

Funding Rate کمک می‌کند قیمت قراردادهای پرپچوال (Perpetual Contracts) برای مدت طولانی از بازار اسپات فاصله نگیرد. Basis هم میزان این فاصله را نشان می‌دهد. به همین دلیل بهتر است به‌جای حفظ کردن یک فرمول ثابت، منطق Mark Price را بدانید؛ چون روش دقیق محاسبه آن می‌تواند بین صرافی‌ها و قراردادهای مختلف فرق داشته باشد.

ارتباط Mark Price با قیمت لیکوییدیشن

در معاملات فیوچرز، فقط دانستن قیمت لیکوییدیشن کافی نیست؛ مهم است بدانید صرافی این عدد را با کدام قیمت مقایسه می‌کند. در بسیاری از صرافی‌های بزرگ مثل Binance و Bybit، معیار اصلی برای فعال شدن لیکوییدیشن Mark Price است، نه Last Price.

یعنی اگر Mark Price به قیمت لیکوییدیشن پوزیشن شما برسد، ممکن است فرایند لیکوییدیشن شروع شود؛ حتی اگر آخرین قیمت روی چارت هنوز کمی با آن فاصله داشته باشد. دلیل استفاده از Mark Price هم این است که Last Price ممکن است با یک معامله بزرگ یا نوسان لحظه‌ای خیلی سریع تغییر کند.

چرا چارت به قیمت لیکوییدیشن نرسید اما معامله لیکویید شد؟

فرض کنید یک پوزیشن لانگ دارید و قیمت لیکوییدیشن آن 60,000 دلار است. روی چارت، Last Price هنوز 60,050 دلار را نشان می‌دهد، اما Mark Price به 60,000 دلار رسیده است. اگر صرافی از Mark Price برای لیکوییدیشن استفاده کند، پوزیشن شما می‌تواند در همین نقطه وارد فرایند لیکوییدیشن شود.

به همین دلیل ممکن است بعدا به چارت نگاه کنید و ببینید هیچ کندلی به 60,000 دلار نرسیده است. این اتفاق عجیب نیست؛ ممکن است چارت Last Price را نمایش داده باشد، در حالی که سیستم لیکوییدیشن Mark Price را بررسی کرده است. Bybit هم به همین تفاوت به‌عنوان یکی از دلایل رایج این اتفاق اشاره می‌کند.

پس وقتی پوزیشن اهرمی باز دارید، بهتر است علاوه بر قیمت روی چارت، Mark Price را هم بررسی کنید. ضمن اینکه Mark Price با قیمت لیکوییدیشن یکی نیست؛ قیمت لیکوییدیشن یک سطح مشخص برای پوزیشن شماست و Mark Price قیمتی است که صرافی آن را با این سطح مقایسه می‌کند.

Mark Price چه تاثیری روی PnL و سفارش‌های Stop Loss دارد؟

در معاملات فیوچرز، Mark Price فقط برای لیکوییدیشن مهم نیست و می‌تواند روی سود و ضرر و فعال شدن سفارش‌ها اثر بگذارد. این موضوع در همه صرافی‌ها یکسان نیست.

برای مثال، در Binance سود و ضرر Unrealized PnL بر اساس Mark Price محاسبه می‌شود. در Bybit نحوه نمایش PnL به قیمت مرجع بستگی دارد. پس اگر عدد سود و ضرر با چیزی که از روی چارت حساب کرده‌اید فرق داشت، اختلاف Mark Price و Last Price می‌تواند یکی از دلایل باشد.

برای Stop Loss کدام قیمت را انتخاب کنیم؟

در بعضی صرافی‌ها هنگام ثبت Stop Loss یا Take Profit می‌توانید مشخص کنید سفارش با Last Price، Mark Price یا Index Price فعال شود. این انتخاب مهم است، چون این قیمت‌ها همیشه برابر نیستند.

مثلا اگر Stop Loss روی Last Price تنظیم شده باشد، رسیدن Mark Price به همان عدد لزوما سفارش را فعال نمی‌کند. اگر Mark Price را به‌عنوان Trigger انتخاب کنید، سفارش با رسیدن همین قیمت به سطح مشخص‌شده فعال می‌شود.

قیمت فعال شدن سفارش هم الزاما قیمت اجرای آن نیست و ممکن است سفارش به‌دلیل نوسان یا اسلیپیج با قیمت متفاوت اجرا شود.

Mark Price بایننس چیست و کجا نمایش داده می‌شود؟

در بایننس فیوچرز، Mark Price قیمتی مرجع برای سنجش ارزش قرارداد و مدیریت ریسک پوزیشن‌هاست. این قیمت با Last Price یکی نیست و ممکن است کمی بالاتر یا پایین‌تر از آخرین قیمت معامله باشد.

بایننس برای محاسبه Mark Price فقط به آخرین معامله نگاه نمی‌کند.  Index Price، وضعیت بازار قرارداد و Funding هم در محاسبه آن نقش دارند. هدف این است که نوسان کوتاه در Last Price باعث لیکویید شدن بی‌دلیل پوزیشن‌ها نشود.

Mark Price بایننس کجا استفاده می‌شود؟

در Binance Futures، سود و ضرر تحقق‌نیافته یا Unrealized PnL و ریسک لیکوییدیشن بر اساس Mark Price محاسبه می‌شوند. در مقابل، سود و ضرر Unrealized PnL به قیمت واقعی اجرای معامله وابسته است.

در صفحه فیوچرز بایننس می‌توانید Mark Price و Last Price را جدا ببینید. اگر پوزیشن اهرمی دارید، بهتر است فقط به چارت نگاه نکنید و Mark Price را هم بررسی کنید.

اشتباهات رایج درباره مارک پرایس

یکی از اشتباهات رایج این است که Mark Price را همان قیمت لحظه‌ای بازار بدانیم. در حالی که Last Price قیمت آخرین معامله است و Mark Price یک قیمت مرجع برای مدیریت ریسک محسوب می‌شود.

اشتباه دوم، یکی دانستن Mark Price و Index Price است. Index Price معمولا از قیمت چند بازار اسپات ساخته می‌شود، اما Mark Price با استفاده از Index Price و اطلاعات مربوط به قرارداد محاسبه می‌شود.

بعضی معامله‌گران هم فکر می‌کنند Liquidation Price همان Mark Price است. این دو متفاوت‌اند؛ قیمت لیکوییدیشن یک سطح مشخص برای پوزیشن شماست و Mark Price قیمتی است که صرافی آن را با این سطح مقایسه می‌کند.

همچنین نباید فرض کرد همه Stop Lossها با Mark Price فعال می‌شوند. نوع Trigger به تنظیمات سفارش و قوانین همان صرافی بستگی دارد.

مارک پرایس یکی از مهم‌ترین قیمت‌ها در معاملات فیوچرز است، چون در بسیاری از صرافی‌ها برای مدیریت ریسک و بررسی شرایط لیکوییدیشن استفاده می‌شود. در کنار آن، Last Price قیمت آخرین معامله و Index Price قیمت مرجع بازار اسپات را نشان می‌دهد.

اگر این سه قیمت را با هم اشتباه نگیرید، بهتر می‌توانید رفتار پوزیشن، فاصله تا لیکوییدیشن و دلیل بعضی اختلاف‌های روی چارت را درک کنید. قبل از معامله هم بهتر است بررسی کنید صرافی شما برای PnL، لیکوییدیشن و سفارش‌های شرطی دقیقا از کدام قیمت استفاده می‌کند.